1. МЕЗГИЛ БОЮНЧА КЕЗИГҮҮЧҮ РЕСПИРАТОРДУК ИНФЕКЦИЯ ЖАНА СОЗУЛМАЛУУ ЖҮРӨК-ӨПКӨ ООРУЛАРЫНЫН КҮЧӨШҮ

МЕЗГИЛ БОЮНЧА КЕЗИГҮҮЧҮ РЕСПИРАТОРДУК ИНФЕКЦИЯ ЖАНА
СОЗУЛМАЛУУ ЖҮРӨК-ӨПКӨ ООРУЛАРЫНЫН КҮЧӨШҮ (баяндоо сереби)

Шейх Мохаммед Камил, Абу Фазал Шейх
Эл аралык медицина жогорку мектеби (ЭАМЖМ)
Бишкек ш., Кыргыз Республикасы

Актуалдуулугу: мезгилдик респиратордук вирустук инфекция созулмалуу жүрөк-
өпкө ооруларынын күчөшү менен байланыштуу, бирок бул байланыш бардык оорулар үчүн
бирдей беле, белгисиз бойдон калууда.
Максаты жана милдеттери: респиратордук инфекциянын өпкөнүн созулмалуу
обструктивдүү оорусунун (ӨСОО), бронхиалдык астманын, жүрөктүн созулмалуу
жетишсиздигинин (ЖСЖ) жана идиопатиялык өпкө фиброзунун (ИӨФ) күчөшү менен
мезгилдик байланышын жалпылоо, ошондой эле циркаддык жана D витамини менен
байланышкан иммундук өзгөрүүнү мүмкүн болгон механизм катары баалоо.
Материалдар жана ыкмалар: адабияттардын баяндамалык синтези PubMed жана
Scite базалары боюнча, 2021-2026-жылдар аралыгында жүргүзүлдү. Киргизүү
критерийлерине он жети булак дал келди.
Жыйынтыктар: респиратордук инфекция ӨСОО, астма жана ЖСЖ күчөшү менен
дал келген туруктуу кышкы чокусун көрсөттү. Бул байланыш оорунун түрүнө жараша болду:
ӨСОО/астманын мезгилдүүлүгү пандемия учурунда курч төмөндөп, кийин кайра көтөрүлдү,
ал эми ИӨФ күчөшүлөрү инфекциядан көз каранды эмес кышкы мезгилдүүлүгүн сактап
калды. UK Biobank когортасы (n=329 261) көз каранды эмес мезгилдик иммундук өзгөрүүнү
аныктады, бул циркаддык жолду колдойт; D витаминдин коргоочу ролу туруксуз болду.
Корутунду: инфекция менен күчөшүүнүн байланышы оорунун түрүнө жараша
өзгөрөт — ӨСОО/астма үчүн эң күчтүү, ЖСЖ үчүн азыраак так, ИӨФ үчүн жетишсиз — ал
эми циркаддык жана D витамини менен байланышкан иммундук өзгөрүүлөр дагы ыктымал,
бирок далилденбеген кошумча фактор бойдон калат, учурдагы алдын алуу чараларынын
артыкчылыгын колдойт.
Негизги сөздөр: мезгилдүүлүк, респиратордук инфекция, ӨСОО күчөшү,
идиопатиялык өпкө фиброзу, циркаддык иммунитет, D витамини