5. КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНДА В ЖАНА С ВИРУСТУК ГЕПАТИТТЕРИН КЕЧ АНЫКТОО МАСЕЛЕСИ: АЗЫРКЫ АСПЕКТИЛЕР ЖАНА ЧЕЧҮҮ ЖОЛДОРУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНДА В ЖАНА С ВИРУСТУК ГЕПАТИТТЕРИН КЕЧ
АНЫКТОО МАСЕЛЕСИ: АЗЫРКЫ АСПЕКТИЛЕР ЖАНА ЧЕЧҮҮ ЖОЛДОРУ

Хузайфа1, Э.Б. Токсонбаева2
Саткынбай Тентишев атындагы Азия эл аралык университети
1Студенттик илимий коом
2Терапиялык жана адистештирилген дисциплиналар кафедрасы
Кант ш., Кыргыз Республикасы
КЫСКАЧА МАЗМУУНУ

Актуалдуулугу. Өнөкөт В жана С вирустук гепатиттери жугуштуу медицинанын эң
актуалдуу маселелеринин бири бойдон калууда. Диагностика жана дарылоонун натыйжалуу
ыкмалары болгонуна карабастан, учурлардын олуттуу бөлүгү цирроз же гепатоцеллюлярдык
карцинома стадиясында аныкталат, бул болжолду олуттуу начарлатат.
Изилдөөнүн максаты. Өнөкөт В жана С гепатиттерин өз убагында аныктабоонун
себептери боюнча азыркы маалыматтарды системалаштыруу жана Кыргыз Республикасында
биринчи медициналык-санитардык жардам деңгээлинде диагностикалык процессти
оптималдаштыруунун жолдорун сунуш кылуу.
Материалдар жана ыкмалар. Адабияттарга нарративдик сереп. PubMed/MEDLINE,
eLibrary, Google Scholar, Кокран китепканасы, ошондой эле ДССУнун жана кесиптик
коомдордун сайттарында 2016-жылдын январынан 2026-жылдын сентябрына чейинки
мезгил боюнча издөө жүргүзүлдү; КР Саламаттык сактоо министрлигинин расмий
маалыматтары пайдаланылды. Серепке 19 булак камтылды: ДССУнун документтери жана эл
аралык клиникалык сунуштамалар (10), рецензияланган изилдөөлөр (6) жана Саламаттык
сактоо министрлигинин расмий билдирүүлөрү (3).
Негизги натыйжалар. 2022-жылы дүйнөдө өнөкөт В гепатити менен жашаган
адамдардын 13%ы жана С гепатити менен жашагандардын 36%ы гана аныкталган.
Кыргызстанда калк арасында HBsAgдын серопреваленттүүлүгү 2,2%ды, anti-HCV — 3,8%ды
түзгөн (Бишкек ш., , 2018-ж.). 2023-жылдан бери акысыз экспресс-тестирлөө, эмдөө жана
дарылоо боюнча мамлекеттик программа иштейт; 2026-жылдын июлуна карата ар бир
инфекцияга 1,45 млнго жакын адам текшерилип, оң жыйынтыктар болжол менен 3,3% (ВГВ)
жана 1,8% (ВГС) учурларда табылган, 7 541 бейтап ВГСке каршы дарылоо алган. Вирустук
гепатиттердин кеч аныкталышынын негизги факторлору: симптомсуз агым, биринчи
деңгээлдеги медициналык жардамда тестирлөө мүмкүнчүлүктөрүнүн колдон чыгышы,
скрининг менен толук эмес камтуу жана жардам каскадынын этаптарындагы жоготуулар,
социалдык-экономикалык тоскоолдуктар жана молекулярдык диагностиканын чектелген
жеткиликтүүлүгү.
Жыйынтык. Комплекстүү мамиле талап кылынат: улуттук программанын камтуусун
кеңейтүү, ВГС РНКсына рефлекстик тестирлөө, ДССУнун жөнөкөйлөтүлгөн моделдерине
ылайык дарылоону биринчи деңгээлдеги медициналык жардамга децентралдаштыруу,
серонегативдүү адамдарды эмдөө, сектор аралык кызматташтык, электрондук эскертмелер
жана медициналык кадрлардын квалификациясын системалуу жогорулатуу. Бул чаралар
Кыргызстанды 2030-жылга чейин вирустук гепатиттерди жоюу боюнча ДССУнун
максаттарына жакындатат.

Негизги сөздөр: Негизги сөздөр: вирустук гепатит, кеч диагностика, скрининг, ВГВ, ВГС, боор
циррозу, гепатоцеллюлярдык карцинома, Кыргызстан.