7. ДЕНЕ САЛМАГЫНЫН ИНДЕКСИ ЖАНА БЕЛДИН АЙЛАНАСЫ ИНДИЯЛЫК СТУДЕНТТЕРДЕГИ СЕМИРҮҮНҮН КӨРСӨТКҮЧТӨРҮ КАТАРЫ: БИР УБАКТАГЫ (КРОСС-СЕКЦИЯЛЫК) ИЗИЛДӨӨ

ДЕНЕ САЛМАГЫНЫН ИНДЕКСИ ЖАНА БЕЛДИН АЙЛАНАСЫ
ИНДИЯЛЫК СТУДЕНТТЕРДЕГИ СЕМИРҮҮНҮН КӨРСӨТКҮЧТӨРҮ
КАТАРЫ: БИР УБАКТАГЫ (КРОСС-СЕКЦИЯЛЫК) ИЗИЛДӨӨ

Аакаш Кумар1, А.С.Аалиев2
Саткынбай Тентишев атындагы Азия Эл аралык университети,
1Студенттик илимий бирикме, 2Окутуучу-илимий лаборатория
Кант ш., Кыргыз Республикасы

КЫСКАЧА МАЗМУНУ
Изилдөөнүн максаты: Семирүү Индиядагы жаштардын арасында коомдук саламаттык сактоонун өсүп жаткан көйгөйү болуп саналат, ал эми дене-салмак индекси
(ДСИ) жалгыз өзү Түштүк Азия элдеринде борбордук семирүүнү толук аныктабай калышы
мүмкүн. Бул изилдөө Кыргызстанда окуган индиялык медицина студенттеринин (17–27 жаш)
арасында ашыкча салмактын, семирүүнүн жана борбордук семирүүнүн таралышын
ДССУнун Азия-Тынч океан аймагы үчүн ДСИ чектерин жана Түштүк Азия элдерине
мүнөздүү бел айланасы (БА) чектерин колдонуу менен баалады, эркектер менен аялдарды
салыштырды жана ДСИ жана БА боюнча тобокелдиктин дал келүүсүн изилдеди.
Материалдар жана ыкмалар: 2026-жылдын февраль–май айларында С. Тентишев
атындагы Азия Эл аралык университетинде (Кыргызстан) окуган 317 индиялык студентти
(197 эркек, 120 аял) камтыган бир борбордуу кесилиш изилдөө жүргүзүлдү. ДСИ ДССУнун
Азия-Тынч океан критерийлери боюнча классификацияланды. Борбордук семирүү
эркектерде БА ≥90 см, аялдарда ≥80 см катары аныкталды (негизги талдоо). Сезгичтикти
талдоо үчүн ДССУ/IDF чектери 94/80 см жана 102/88 см, ошондой эле бел айланасынын
бойго катышы (БА/бой) ≥0,5 колдонулду. Жынысты салыштыруу үчүн Уэлчтин t-критерийи,
хи-квадрат критерийи жана эки үлүш үчүн z-тест, дал келүүнү баалоо үчүн Коэндин каппа
коэффициенти колдонулду. Таралуу 95% ишеним интервалдары (ИИ) менен берилди.
Негизги натыйжалар: Орточо ДСИ 22,49 ± 3.84 кг/м² болду. Студенттердин 14,2%ы
арык, 40,7%ы (95% ИИ 35,4–46,2) ашыкча салмактуу же семиз болгон; эркектердин (22,73 ±
3.83) жана аялдардын (22,09 ± 3.83) орточо ДСИ айырмаланган жок (p = 0,153). Негизги
аныктама боюнча борбордук семирүү 19,2%да (95% ИИ 15,3–23,9) байкалды: эркектердин
15,2%ында жана аялдардын 25,8%ында (p = 0,020). БА/бой ≥0,5 боюнча таралуу эркектерде
(35,5%) жана аялдарда (30,0%) айырмаланган жок (p = 0,311), орточо БА/бой эки жыныста
тең бирдей (0,474) болду. ДСИ боюнча ашыкча салмак/семирүү менен борбордук семирүүнүн
дал келүүсү канааттандырарлык болду (каппа = 0,39; 95% ИИ 0,28–0,50). Эки абал тең
студенттердин 16,4%ында байкалды; 9 студентте (2,8%; баары аялдар) ДСИ <23,0 кг/м²
болуп, борбордук семирүү бар болгон.
Корутунду жана практикалык мааниси: Индиялык медицина студенттеринин
болжол менен бешинен экөө ашыкча салмактуу же семиз болгон, бешинен бири борбордук
семирүүгө ээ болгон. Жалгыз ДСИ нормалдуу же төмөн ДСИ жана жогорулаган БА менен 9
студентти аныктай алган жок, ал эми ДСИ <23,0 кг/м² болгондо БА/бой ≥0,5 19 студентти
аныктады. БА чегинен жогору аялдардын үлүшүнүн көбүрөөк болушу БА/бой боюнча
ырасталган жок жана жарым-жартылай аялдар үчүн чектин төмөн болушу менен
түшүндүрүлөт. Чет өлкөлүк студенттердин саламаттыгын скрининг кылууда бел айланасын,
мүмкүн болсо БА/бойду, ДСИ менен бирге өлчөө максатка ылайыктуу.

Ачкыч сөздөр: дене-салмак индекси, бел айланасы, бел айланасынын бойго катышы,
семирүү, борбордук семирүү, индиялык студенттер, антропометрикалык скрининг.